Veel “geschreeuw” om kunst, maar wat is de waarde van kunst in het dagelijkse leven?

Dit zei Maria Goos,  scenarioschrijfster, onder andere van prachtige TV series er over: Kunst is een van de weinige middelen die wij tot onze beschikking hebben om ons invoelend vermogen te ontwikkelen en de noodzaak daartoe is nu groter dan ooit, want een mens zonder invoelend vermogen kan geen geweten ontwikkelen en een mens zonder geweten kan heel makkelijk gewetenloos gaan handelen en iemand die gewetenloos handelt noemen we een psychopaat.

Lang geleden las ik dit citaat over kunst van Jan Fabre: Wij kunstenaars moeten tovenaars blijven die met liefde en toewijding de kijker in een wilde beer kan veranderen of een rustig lammetje. We moeten de kijker genezen of op het juiste moment ziek maken, zodat hij voelt dat hij nog een lichaam heeft en een ziel.

Ik ga graag naar een museum, naar een concert of naar het theater. En als ik dan stil of juist erg uitbundig word van iets dat mij aangereikt wordt door de kunstenaar(s), dan besef ik (opnieuw) de waarde van het leven! En dat is de waarde van kunst.

Deze week is het herfstvakantie in mijn regio. Ik heb niet echt vakantie gepland, maar in een vakantieweek heb ik het meestal vanzelf rustiger met werkafspraken. Zo heb ik ook tijd voor wat anders, opruimen, de zinnen verzetten en rustig aan doen. Wandelen, lezen en mijmeren.

In de boekhandel kwam ik een boekje tegen over rituelen voor lichaam en ziel. Geschreven door Anselm Grün, een benedictijner monnik die veel schrijft over spiritualiteit.

Hij beschrijft in dit boekje reinigingsrituelen, geïnspireerd door godsdienst en wereldser zaken. Reinheid is volgens hem niet alleen je ontdoen van vuil, ook het afwerpen van onnodige ballast, het loslaten van alles waardoor je ziel niet meer vrij kan ademen. De eenvoud van één zijn met jezelf, helder zijn in jezelf, oprecht en zuiver zijn.

Reinheid is een oerverlangen. Dagelijks zijn we bezig met baden, wassen, afwassen, opruimen en schoonmaken. Van ons lichaam, onze kleren, onze leefomgeving. Ergens schrijft hij: het schoonmaken van je kamer iedere dag is een symbool van het verlangen dat ook ons innerlijk wordt gereinigd van alles wat ons ware wezen belemmert. In psychologisch opzicht is reinigen op te vatten als het werken aan je schaduwkanten, een voorwaarde om jezelf te kunnen worden.

Naast religieuze rituelen om te reinigen, zijn er wereldse, alledaagse varianten. Zoals zwijgen, in sommige kloosters een belangrijke leefregel. Als ik alleen een lange wandeling maak, zwijgend, voel ik me daarna anders. Ook als ik me tijdens de wandeling niet bewust met veel dingen bezig geweest ben. De stilte van de natuur was als een reinigend bad voor de ziel. Iets is tot rust gekomen. Er is iets van me afgevallen en mijn ziel, ik, kan weer vrijuit ademhalen.

Ook een douche nemen na een lange drukke dag en daarna makkelijke kleren aan doen is een vorm van reiniging.

Vakantietijd is bedoeld om te ontspannen, de stress van werk en dagelijkse drukte achter je laten. Om innerlijk onafhankelijk en helder te worden. Je te bevrijden van innerlijke en uiterlijke ballast. Ruimte ervaren en (weer) vrijuit adem halen. Dat kan als je de vakantie zo ingericht hebt dat je inderdaad vrij van werken bent, niet steeds met iets bezig hoeft te zijn, en zo jezelf in staat stelt om werkelijk tot rust te komen. Ook dat is reinigen.

Toen ik dit las, realiseerde ik me dat ik deze herfstvakantie niet ten volle heb gebruikt voor het oerverlangen naar reiniging en mijn behoefte aan rust. Binnenkort maar weer eens echt een lange wandeling maken!

Zo aan het eind van het seizoen, net voor de grote vakantie, heb ik het druk: dit moet nog af, daar heb ik een afspraak, dat vraagt aandacht en voorbereiding. Nieuwe opdrachten, afhandelen wat geweest is, op pad voor besprekingen, gesprekken met allerlei boeiende mensen en het verfoeide papierwerk.

En opeens ervaar ik een oase van rust om me heen, als in het oog van een orkaan. Na een zinvolle dag, een gezellige maaltijd in de tuin en goede gesprekken. Even tijd om te schrijven. Ik doe een aantekenboek open en vind een paar krabbels over benedictijns leven. Ja, dat is wat ik zoek!

Ik lees over wezenlijke lessen:

-          Buigen – gewoon meegaan mee gaan doen: niet weglopen van dat waaraan je je hebt verbonden en wat hier en nu een appèl op je doet.

-          Het ritme van de tijd volgen: de kunst van het beginnen en de kunst van het ophouden. Iedere dag oppakken van het permanente proces om je houding en levensstijl stukje bij beetje te verbeteren

-          Het belang van aandachtige zorg, juist ook voor de kleine dingen. To attend and get things right. Aandachtig luisteren en van harte en daadwerkelijk respons geven.

Tja, waar heb ik dat vandaag in de praktijk gebracht. Als ik goed kijk was het er: in dat intakegesprek met die nieuwe coachklant; in het gesprek met de leidinggevende en de medewerker die ik ga coachen. En ik heb lekkere soep gemaakt, met zorg de tafel gedekt. De vriendin gesteund in haar verdriet, mijn eigen “plek der moeite” onder ogen gezien en benoemd.

Maar als ik om me heen kijk zie ik stapels papier die ik nog heb te ordenen, op te ruimen, respons op moet geven. daar loop ik voor weg, soms. Maar ook dat hoort bij werken: de lastige en saaie klussen.

Morgen, dan heb ik weer een nieuwe dag en kan ik opnieuw beginnen met aandacht geven aan kleine dingen, met aandacht leven en werken….

Een mooie en moeilijke opgave!